Oranjes verdienden 576 miljoen aan kolonialisme: ‘Schrijnend en confronterend’

Tekst: Ruth Smeets

5 oktober 2026

Het Huis Oranje-Nassau was lange tijd nauw verbonden met het koloniale verleden van Nederland. Volgens een groot onafhankelijk onderzoek gebeurde dat ‘met overtuiging en zonder veel bedenkingen’. Ook wat betreft slavernij namen de Oranjes volgens de onderzoekers eeuwenlang nauwelijks afstand.

Koning Willem-Alexander gaf in 2022 zelf opdracht tot het onderzoek. De Universiteit Leiden voerde het uit, onder leiding van hoofdonderzoeker Gert Oostindie. In totaal werkten ongeveer zestig onderzoekers drie jaar lang aan de studie. De koning noemt de uitkomsten ‘onverbloemd en indringend’.

Groot financieel voordeel

De Oranjes hebben volgens het onderzoek omgerekend bijna 576 miljoen euro verdiend aan de koloniale geschiedenis. Het grootste deel daarvan, bijna 566 miljoen euro, kwam uit voormalig Nederlands-Indië. Toch stellen de onderzoekers dat het koningshuis niet de motor achter het Nederlandse kolonialisme was. De koloniale macht zou er volgens hen ook zonder de Oranjes zijn gekomen. Hun rol zat vooral in steun, aanzien en goedkeuring.

Tekst gaat verder onder de post.

Bekijk ook:

Vooral koning Willem I had veel invloed

In de zeventiende en achttiende eeuw bepaalden vooral de Staten-Generaal, de VOC, de WIC en andere organisaties het koloniale beleid. De stadhouders van Oranje-Nassau hadden daar maar beperkt grip op. Dat veranderde bij koning Willem I. Hij had veel macht over het koloniale bestuur en gebruikte die ook. Zo was zijn regeerperiode belangrijk voor het cultuurstelsel en de verdere uitbouw van het koloniale systeem.

Steun zonder veel twijfel

Volgens Oostindie staat vast dat het Huis Oranje-Nassau medeverantwoordelijk was voor het kolonialisme, inclusief slavernij. Tot en met koningin Wilhelmina vonden de Oranjes kolonialisme legitiem en belangrijk voor Nederland. In de bronnen staan weinig openlijk racistische uitspraken, maar het koningshuis steunde wel beleid dat uitging van Europese, witte superioriteit. Koning Willem-Alexander noemt het pijnlijk dat er geen ‘tegendraads leiderschap’ was: ‘Dat is een schrijnende en confronterende conclusie.’

Andere houding onder koning Willem-Alexander

Vanaf koningin Juliana ontstond langzaam meer ongemak over het koloniale verleden. Koningin Beatrix ging daar nog voorzichtig mee om, onder meer rond de onthulling van het Nationaal Slavernijmonument in 2002. Koning Willem-Alexander kiest voor een opener benadering. Hij bood in 2023 excuses aan voor het slavernijverleden en liet daarna onderzoeken welke rol zijn familie daarin had gespeeld. Bij de presentatie van het rapport zei hij: ‘Ik kan het verleden niet veranderen, maar ik kan wel naar beste kunnen een positieve bijdrage leveren aan het heden en aan de toekomst.’