Door Marc van der Linden
Woensdag 16 Maart 2011 at 11:33 am.
Macht is verslavend. En het zorgt ervoor dat je, als je niet oppast, het zicht op de werkelijkheid kan verliezen. We zien dat nu gebeuren in Libië, waar dictator Moammar al-Gaddafi hopelijk aan zijn laatste dagen als ’staatshoofd’ is begonnen. Na veertig jaar aan de macht te zijn geweest lijkt Gaddafi het typische voorbeeld van een dictator die, omringd door jaknikkers, is gaan geloven in zijn eigen creatie.
Een mooi voorbeeld is dat Gaddafi nog vorige maand aan het lobbyen was om tot ’koning van Afrika’ te worden gekroond. Hij had daarvoor al meerdere Afrikaanse koningen uitgenodigd om naar Tripoli te komen, waar ze volledig in de watten werden gelegd en allerlei beloften kregen in ruil voor de toezegging om Gaddafi te erkennen als dé koning van Afrika. Helaas voor hem met weinig resultaat.
Zulu-koning Goodwill Zwelithini liet zich weliswaar twee keer door Gaddafi naar Tripoli vliegen, maar weigerde hem te steunen. De koning van de Zulu's is zelf geen staatshoofd, maar staat wel aan het hoofd van het volk. Hij wordt erkend (en betaald) door de Zuid-Afrikaanse overheid en officieel met His Majesty aangesproken. Hij geniet aanzien en had dus, samen met bijvoorbeeld de koningen van Swaziland en Lesotho, prima kunnen lobbyen om Gaddafi een soort opperkoning van Afrika te maken.
Het zou Gaddafi nooit gelukt zijn, maar het geeft wel aan hoeveel waarde er nog steeds wordt gehecht aan de titel van koning. President van een volk is natuurlijk ook bijzonder, maar het koningschap heeft nog altijd iets magisch. Daarom is het stichten van een eigen dynastie een beeld dat meer dictators na verloop van tijd in hun hoofd krijgen. Napoleon deed het al in de 19e eeuw en sindsdien is het vaker gebeurd.
Pikant detail is dat de Oranjes een van de eersten waren die zichzelf het koningschap toe-eigenden. Prins Willem VI was op 30 november 1813 begonnen als ’soevereine prins’ van de Nederlanden, maar zo'n anderhalf jaar later – op 16 maart 1815 om precies te zijn – riep hij zichzelf uit tot koning der Nederlanden. In die tijd deed niemand daar moeilijk over. Ook in 1925, toen de Iraanse minister-president Reza Khan ineens tot sjah werd uitgeroepen, vond niemand dat nog vreemd. Hij werd opgevolgd door zijn zoon, Mohammed Reza Pahlavi, die zichzelf in 1967 zelfs tot keizer zou kronen. Twaalf jaar later viel het regime van de sjah en niet veel later stierf hij.
In 1976 keek de wereld toe hoe president Jean-Bédel Bokassa van Centraal Afrika zichzelf met veel pracht en praal tot keizer liet kronen. Hij hield het slechts drie jaar vol. Tijdens een bezoek van Bokassa aan uitgerekend Gaddafi in Libië greep oud-president David Dacko de macht en moest de zelfbenoemde keizer in ballingschap. Gezien deze voorgeschiedenis die hij van zo nabij meemaakte is het veelzeggend dat uitgerekend Gaddafi nu aan het einde van zijn dagen als dictator nog even probeert een kroon op zijn eigen hoofd te zetten. Zou hij zelf niet inzien dat het hem zal vergaan als zijn vriend Bokassa?
Jaren geleden werd de mediacode ingesteld. Daarover is sindsdien veel te doen geweest. Er zijn processen gevoerd en heel veel discussies geweest, maar uiteindelijk hebben de Oranjes toch hun zin gekregen. Alle foto’s die er van de leden van de koninklijke familie te zien zijn, worden in scène gezet en zorgvuldig geregisseerd. Ik vind dat niet slim, omdat er zo veel spontaniteit verloren is gegaan. De meeste Nederlanders vonden het best leuk om te zien dat Máxima af en toe ook gewoon naar de Hema gaat om kinderkleren te kopen of dat Willem-Alexander met vrienden op een terrasje zit. Maar dat kan dus niet meer. Ik zal u niet vermoeien met een nieuwe discussie daarover, want ik heb al lang geaccepteerd dat de mediacode onomkeerbaar is. Maar tegelijkertijd is het wel goed u eens te melden dat een deel van de koninklijke familie zich niet meer houdt aan de belofte om in ruil voor het houden aan de mediacode af en toe mee te werken aan fotomomenten. En dan heb ik het niet over Willem-Alexander en Máxima.
