Arme Juliana

Dinsdag 11 November 2008 at 10:29 am.

Het lezen van het boek van Cees Fasseur is me niet meegevallen. Dat ligt niet aan zijn werk. Het boek is een zeer leesbare, onderbouwde studie naar de eerste huwelijksjaren van Juliana en Bernhard. Fasseur mocht de belangrijkste documenten in het Koninklijk Huisarchief inzien en kreeg daardoor als geen ander een kijkje achter de schermen in het dagelijks leven van de voormalige koningin en haar echtgenoot. Dat levert veel nieuw en onbekend materiaal op. Maar bij het omslaan van elke pagina nam mijn medelijden met Juliana toe.

Na in een zeer eenzame jeugd getuige te zijn geweest van het slechte huwelijk van haar ouders, verlangt ze duidelijk naar een kameraad voor het leven. ’Zij was verlegen, onhandig tot op het onbeleefde af, ouderwets gekleed en gekapt en wat provinciaals, wat plattelandsachtig, in haar voorkomen. Zij miste het fraaie gezichtje en de frêle gestalte (waaronder een ijzeren wil schuil ging) die een jonge koningin Wilhelmina tot zo’n charmant ogend koninginnetje hadden gemaakt. Wie Juliana beter leerde kennen, zal ongetwijfeld haar warme melodieuze stem, haar intelligentie, hartelijkheid en gevoel voor humor hebben leren waarderen. Maar op het eerste gezicht leek zij niet bijzonder aantrekkelijk,’ schrijft Fasseur. Hij verwijst ook naar de beroemde Amsterdamse bankier Heldring die in zijn dagboek over Juliana schrijft: ’Lang niet mooi, maar intelligent en vrolijk, verdient een brave man.’ Die vond zij niet. Fasseur maakt aannemelijk dat Bernhard heel bewust Juliana het hof maakte en met lange, lieve brieven vol complimentjes haar hart veroverde. De zeker niet rijke prins zag wel wat in een leven als echtgenoot van een rijke en machtige Nederlandse prinses. En hij heeft zeker zijn best gedaan er wat van te maken. De vraag is alleen: dacht hij daarbij ook aan Juliana, of alleen aan zichzelf? Ik denk het laatste. Wie het boek van Fasseur leest ziet dat er pas echt problemen in het huwelijk ontstaan als Juliana bezwaar begint te maken tegen de houding en levensstijl van Bernhard. Er waren minnaressen en in 1952 werd er zelfs een buitenechtelijk kind geboren. Maar Bernhard wist zijn positie met leugens en het inschakelen van machtige vrienden zo te veranderen dat hij tijdens de huwelijkscrisis halverwege de jaren vijftig ineens het slachtoffer werd in plaats van de veroorzaker van al het leed. In Greet Hofmans vond hij vervolgens een middel om Juliana in diskrediet te brengen en hij gebruikte dat op elke manier die hij kon.

Juliana kwam alleen te staan. Alleen haar oude moeder en enkele hofdienaren stonden nog aan haar kant. Niemand had begrip voor haar gevoelens en teleurstelling, en zeker de mannenwereld niet. Niemand probeerde haar te begrijpen. En Bernhard won. Juliana’s vrienden aan het Hof moesten verdwijnen, terwijl die van Bernhard ondanks het advies van de commissie Beel gewoon bleven. In de jaren die volgden legde Juliana zich neer bij het besluit, zoals een goed constitutioneel vorst betaamt. Maar Bernhard waande zich vervolgens onoverwinnelijk en ging door met zijn zeer discutabele manier van leven en keek daarbij niet op een leugentje meer of minder. De gevolgen zijn bekend: nóg een buitenechtelijke dochter in 1967 en het Lockheedschandaal uit de jaren zeventig. Hoewel de details daarover nog bij zijn leven bekend werden, ontkende de prins glashard iedere betrokkenheid. Pas na zijn dood gaf hij open kaart, overigens nog steeds gelardeerd met allerlei leugens. Mijn respect en bewondering voor Juliana is bij het lezen van het boek nog meer gestegen, ook al lijkt Fasseur op sommige momenten toch meer begrip voor Bernhard te tonen. Een vrouw had dit boek over het huwelijk van Juliana en Bernhard anders geschreven en was tot andere conclusies gekomen. Dat maakt het werk van Fasseur niet minder indrukwekkend, maar het geeft wel aan dat Juliana nog steeds een echte biograaf verdient en dat die dan bij voorkeur niet Fasseur moet zijn. Of wij dat nog gaan meemaken is de vraag. Juliana heeft vele dagboeken nagelaten maar die zouden pas in 2054 openbaar gemaakt mogen worden. Tot die tijd is er voor mij maar een conclusie mogelijk. Juliana is niet met een prins Zur Lippe getrouwd maar met Baron von Münchhausen...

Eén reactie